Week 6 Sessie Draaiboek: Financial Wind Tunneling
Duur: 90 minuten Focus: Scenario-analyse met DuPont stress testing + Intro Opdracht 3 Methodologie: Gebaseerd op The Strategic Foresight Book (Solferino Academy)
📋 Pre-Sessie Vereisten
Voor Studenten (VOOR de sessie afronden):
Voor Docent:
🎯 Learning Objectives Week 6
Na deze sessie kunnen studenten:
- LR-DUPONT-3: De DuPont Identity toepassen om drivers van ROE te ontleden
- LR-FORESIGHT-1: Externe trends (Foresight) vertalen naar financiële impact op Margin/Turnover/Multiplier
- LR-SGR-1: De Sustainable Growth Rate (SGR) berekenen en interpreteren
- LR-SCENARIO-1: Impact van disruptie kwantificeren via stress testing
- LR-INTERVENTION-1: Strategische interventies ontwerpen om waardevernietiging tegen te gaan
- LR-DLA-1 (optioneel/huiswerk): Het Data-Logic-Action framework toepassen om interventies operationeel uitvoerbaar te maken
⏱️ Sessie Planning (90 minuten)
| Blok | Tijd | Activiteit | Actieve Tijd Studenten |
|---|---|---|---|
| 1 | 15 min | Fase 1: De Motor Inspecteren (Nulmeting) | 80% |
| 2 | 25 min | Fase 2: De Storm (DuPont Stress Test) | 90% |
| 3 | 20 min | Fase 3: De Toekomst Radar (SGR & WACC) | 85% |
| 4 | 20 min | Fase 4: De Redding (CFO Interventie) | 90% |
| 5 | 10 min | Wrap-up & Link naar Opdracht 3 | 50% |
| Totaal | 90 min | ~80% |
📖 Blok 1: Fase 1 - De Motor Inspecteren (15 min)
Doel
De nulmeting bepalen: waar staat jullie bedrijf nu? (Base Case)
Timing
- 0:00-0:05 (5 min): Opening + metafoor
- 0:05-0:15 (10 min): Teams vullen Deel 1 Canvas in
Docentinstructie
Opening met metafoor:
“Welkom bij Week 6! Vandaag gaan we jullie bedrijf in een windtunnel zetten.
De metafoor: jullie bedrijf is een auto. In Opdracht 1 hebben jullie de motor geanalyseerd - hoe efficiënt is hij? Hoeveel pk levert hij? In Opdracht 2 hebben jullie gekeken naar het risico - hoe stabiel is de auto op de weg?
Vandaag zetten we de auto in een windtunnel en zetten de storm aan. Hoe goed houdt jullie bedrijfsmodel stand onder druk?”
DuPont Identity opfrisser (op bord):
\[ROE = \text{Profit Margin} \times \text{Asset Turnover} \times \text{Equity Multiplier}\]
“Dit zijn de drie knoppen waar je als CFO aan kunt draaien:
- Profit Margin = Hoeveel winst per euro omzet? (Winstgevendheid)
- Asset Turnover = Hoeveel omzet per euro activa? (Efficiëntie)
- Equity Multiplier = Hoeveel activa per euro eigen vermogen? (Hefboom)
Als één van deze knoppen draait door een externe trend, verandert je hele ROE.”
Activiteit:
“Pak het Wind Tunnel Canvas erbij. Vul nu Deel 1 in met de huidige waarden van jullie bedrijf uit Opdracht 1. Dit is jullie Base Case - de nulmeting.”
(Teams werken 10 minuten aan Deel 1)
🌪️ Blok 2: Fase 2 - De Storm (25 min)
Doel
De impact van een externe trend op de korte termijn (ROE) bepalen via stress testing.
Timing
- 0:15-0:20 (5 min): Introductie Trend Cards
- 0:20-0:40 (20 min): Teams analyseren impact + berekenen nieuwe ROE
Docentinstructie
Introductie Trend Cards:
“Nu komt de storm. Kies één van deze trends die jullie bedrijf het hardst zou raken:”
🎯 Trend Cards Tool:
Ga naar: oefeningen/trend-cards.html
(URL op bord schrijven:
https://hanbedrijfskunde.github.io/econan/oefeningen/trend-cards.html)
Of gebruik de onderstaande lijst als fallback:
Trend Cards (op bord of slides):
| # | Trend | Typische Impact |
|---|---|---|
| 1 | Stijgende energieprijzen | COGS stijgt → Margin daalt |
| 2 | Supply Chain disruptie | Voorraden stijgen → Turnover daalt |
| 3 | Recessie / Vraaguitval | Activa renderen niet → Turnover daalt |
| 4 | Credit Crunch | Banken lenen niet → Multiplier moet omlaag |
| 5 | AI-disruptie | Marges onder druk OF efficiency-gains |
| 6 | Klimaatregulering | Compliance-kosten → Margin daalt |
| 7 | [Eigen trend] | Teams mogen ook eigen trend kiezen |
“Kies één trend die jullie businessmodel fundamenteel bedreigt. Niet een klein ongemak, maar iets dat de kern raakt.”
Activiteit (Deel 2 Canvas):
“Vul nu Deel 2 van het Canvas in:
- Welke DuPont-variabele wordt geraakt? (Margin, Turnover, of Multiplier)
- Hoe veel verandert die variabele? Maak een schatting.
- Bereken de nieuwe ROE.
Tips voor het schatten:
- AI-optie: Vraag ChatGPT/Claude: ‘What was the impact of the 2008 crash on automotive profit margins?’ of ‘How did supply chain disruptions in 2021 affect retail asset turnover?’
- Python-optie: Draai een Monte Carlo simulatie als je onzekerheid wilt modelleren
- Benchmark-optie: Kijk naar wat concurrenten overkwam in vergelijkbare situaties”
(Teams werken 20 minuten - docent loopt rond en stelt vragen)
Coaching vragen tijdens rondgang:
- “Waarom denken jullie dat juist deze variabele geraakt wordt?”
- “Hoe komen jullie aan die schatting van X%?”
- “Wat als de impact twee keer zo groot is?”
🚀 Verdiepingsoptie: Ontology AI Tutor (Optioneel)
Voor teams die vroeg klaar zijn met Deel 2:
“Wacht je op instructie voor Deel 3? Gebruik de tijd voor een verdiepingsactiviteit over besluitvorming:
Ontology AI Tutor - 15 minuten interactieve simulatie
📱 Link:
https://businessdatasolutions.github.io/thtx-knowledge-bank/ontology-ai-tutor/Instructies:
- Kies Finance Case 1 (Capital Allocation) OF Case 5 (Kinetic DuPont)
- Doorloop de simulatie (kies Data → Logic → Action)
- Let op het Data-Logic-Action framework:
- Data = Welke informatie gebruik je?
- Logic = Welke redenering/modellen pas je toe?
- Action = Naar welke systemen schrijf je terug?
- Noteer op een kladblaadje: ‘Hoe kan ik DLA toepassen op onze CFO interventie (Deel 4)?’
Je krijgt dit niet opnieuw uitgelegd - dit is zelfstandige verdieping. Als je het niet in de les doet, is het huiswerk voor Week 7.”
Docenttip tijdens rondgang:
- Wijs snelle teams actief op de Ontology optie
- Zeg: “Jullie zijn snel! Probeer de Ontology simulatie - het helpt bij jullie interventie straks.”
- Check na ~5 min of teams de link gevonden hebben
📡 Blok 3: Fase 3 - De Toekomst Radar (20 min)
Doel
De lange termijn impact bepalen: kan het bedrijf nog groeien? Wat doet dit met de waarde?
Timing
- 0:40-0:45 (5 min): SGR uitleg
- 0:45-0:55 (10 min): Teams berekenen SGR + WACC impact
- 0:55-1:00 (5 min): Korte bespreking
Docentinstructie
SGR Uitleg:
“Een bedrijf kan op korte termijn een klap opvangen - je hebt reserves, je kunt bezuinigen. Maar wat betekent dit voor de toekomst?
De Sustainable Growth Rate (SGR) vertelt je hoe snel een bedrijf kan groeien zonder externe financiering:”
\[SGR = ROE \times (1 - \text{Dividend Payout Ratio})\]
“Inzicht: Als de ROE halveert door de trend, en de Dividend Payout Ratio blijft ongewijzigd, halveert ook het vermogen om autonoom te groeien.
Stel: je oude SGR was 12% en de nieuwe is 4%. Dat betekent dat je niet meer kunt groeien met de markt (die misschien 5-6% groeit). Je bedrijf krimpt relatief - en dat is vaak het begin van een neerwaartse spiraal.”
Activiteit (Deel 3 Canvas):
“Vul Deel 3 in:
A. Sustainable Growth Rate:
- Bereken oude en nieuwe SGR
- Gebruik 50% dividend payout ratio als je het niet weet
B. Risicoprofiel:
- Wat doet de trend met jullie Beta? (herinner Opdracht 2)
- Wat doet dit met de perceptie van banken/investeerders?
- Verwacht je dat de WACC (cost of capital) stijgt?”
(Teams werken 10 minuten)
Korte bespreking (5 min):
“Wie heeft een SGR die onder de 5% uitkomt? Wat betekent dat voor jullie bedrijf?”
(Laat 2-3 teams kort antwoorden)
🛟 Blok 4: Fase 4 - De Redding (20 min)
Doel
Strategische interventie ontwerpen om waarde te herstellen.
Timing
- 1:00-1:05 (5 min): CFO Interventie intro
- 1:05-1:20 (15 min): Teams ontwerpen interventie
Docentinstructie
CFO Interventie Intro:
“CFO’s, jullie zijn aan zet. De storm is extern - die kunnen jullie niet veranderen. Maar jullie kunnen wel de stand van de zeilen aanpassen.
De kunst is: grijp in op een andere variabele dan de trend deed.
Voorbeelden:”
| Als de trend raakt… | Overweeg interventie op… | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Margin (kosten stijgen) | Turnover (efficiënter) | Voorraad reduceren, sneller factureren |
| Turnover (vraag daalt) | Margin (waardevoller) | Premium positionering, services toevoegen |
| Multiplier (krediet krap) | Margin of Turnover | Kosten snijden om cash te genereren |
“Het idee: als je marge daalt door externe factoren, kun je misschien compenseren door efficiënter te worden (hogere turnover). Of andersom.”
Activiteit (Deel 4 Canvas):
“Ontwerp jullie CFO Interventie:
- Kies een interventieniveau (Operationeel / Asset Management / Financieel)
- Beschrijf de concrete maatregel
- Schat het effect op de ROE
Wees concreet! Niet ‘kosten besparen’ maar ‘personeelsreductie van 10% in backoffice, bespaart €2M, margin +0.5%’”
💡 Data-Logic-Action Check (voor teams die Ontology deden):
“Als je de Ontology simulatie deed: gebruik het Data-Logic-Action framework om je interventie sterker te maken:
- Data: Welke real-time, operationele data heb je nodig? (Niet alleen historische rapporten!)
- Logic: Welke tools/modellen gebruik je om de interventie te ontwerpen? (Excel scenario’s? Python simulatie? AI-ondersteuning?)
- Action: Naar welke systemen schrijf je de interventie terug? (ERP, CRM, WMS, finance planning tool)
Noteer dit kort bij Deel 4 op het Canvas.”
(Teams werken 15 minuten)
🏁 Blok 5: Wrap-up & Link naar Opdracht 3 (10 min)
Doel
Samenvatten, 2 teams laten pitchen, link naar Opdracht 3.
Timing
- 1:20-1:25 (5 min): War Stories (2 teams pitchen)
- 1:25-1:30 (5 min): Link naar Opdracht 3 + Pulse Check
War Stories
“Wie wil kort (2 minuten) jullie scenario pitchen?
Structuur: Welke trend? → Welke impact? → Welke interventie?”
(Laat 2 teams pitchen)
Link naar Opdracht 3
“Wat jullie vandaag met de hand hebben gedaan, gaan jullie in Opdracht 3 digitaal en interactief maken.
Opdracht 3: Simulatie & Scenario’s
Jullie bouwen een tool waarin stakeholders zelf aan de knoppen kunnen draaien. Toolkeuze is vrij:
- Power BI: Gebruik ‘What-if parameters’
- Excel: Gebruik Scenario Manager of Data Tables
- Python: Jupyter Notebook met ipywidgets of Streamlit
- AI-augmented: Laat AI helpen bij het bouwen van de simulatie
Het Wind Tunnel Canvas van vandaag is jullie conceptuele basis voor Opdracht 3.”
📚 Huiswerk voor Week 7
“Belangrijk: Als je de Ontology AI Tutor nog NIET hebt gedaan in de les, is dit verplicht huiswerk voor volgende week.
Waarom? In Week 7 gaan jullie Opdracht 3 bouwen. De Ontology simulatie leert je hoe je een goede simulatietool ontwerpt (niet alleen een dashboard, maar een actie-tool).
Opdracht (15-20 min thuis):
- Ga naar:
https://businessdatasolutions.github.io/thtx-knowledge-bank/ontology-ai-tutor/- Kies Finance Case 1 of Case 5 (past bij Wind Tunnel)
- Doorloop de simulatie + lees de feedback
- Vul dit korte reflectieformulier in: [link naar formulier]
- Wat was je Data-keuze en waarom?
- Wat was je Logic-keuze en waarom?
- Wat was je Action-keuze en waarom?
- Hoe ga je DLA toepassen in je Opdracht 3 tool?
- Maak een screenshot van de voltooiing (bewijs)
Deadline: Voor aanvang Week 7 sessie
Week 7 start met een 5-minuten check-in over jullie Ontology inzichten.”
Pulse Check
“Voordat jullie gaan: vul de Pulse Check in (2 minuten). Dit helpt ons de module te verbeteren.”
Link: https://hanbedrijfskunde.github.io/retrospective/?workshop=ECONAN%20WK6
🎯 PAM Framework Alignment
Purpose (Waarom doen we dit?)
Score: 5/5
- Realistische druk: Bedrijven worden daadwerkelijk geconfronteerd met externe schokken
- CFO-perspectief: Studenten ervaren hoe strategische beslissingen onder druk worden genomen
- Foresight integratie: Verbinding tussen trends (BEDROM) en financiële impact (ECONAN)
- Directe toepassing: Output is input voor Opdracht 3
Autonomy (Hoeveel controle hebben studenten?)
Score: 5/5
- Eigen trend kiezen: Teams selecteren de meest relevante bedreiging
- Tool-vrij: AI, Python, Excel, of handmatig - allemaal geaccepteerd
- Interventievrijheid: Teams ontwerpen eigen strategie
- Tempo: Teams bepalen eigen diepgang in elk deel
Mastery (Ervaar ik groei?)
Score: 5/5
- Integratie: Combineert Opdracht 1 (ratio’s) + Opdracht 2 (risico) + nieuwe concepten (SGR, Foresight)
- Progressie zichtbaar: Van passief analyseren → actief scenario’s bouwen
- Concrete output: Wind Tunnel Canvas als tastbaar resultaat
- Scaffolding: Canvas biedt structuur, maar laat ruimte voor eigen invulling
🛡️ Risk Mitigatie
Risico 1: Teams hebben Opdracht 1 data niet paraat
Actie:
- Laat teams snel opzoeken in hun Opdracht 1 document
- Bied fallback: “Gebruik sector-gemiddelden als noodoplossing”
- Benadruk: dit toont waarom je je eigen werk moet kennen
Risico 2: Schattingen zijn willekeurig (“we gokken 50%”)
Actie:
- Vraag naar onderbouwing: “Waar baseer je dat op?”
- Verwijs naar AI: “Vraag ChatGPT naar historische precedenten”
- Accepteer onzekerheid: “Maak dan een range: 30-70%”
Risico 3: Teams kiezen makkelijke trends
Actie:
- Challenge: “Is dit echt de grootste bedreiging voor jullie bedrijf?”
- Bied alternatief: “Wat als ik zeg dat [X] gebeurt?”
Risico 4: Interventies zijn vaag
Actie:
- Vraag om concreetheid: “Hoeveel euro? Hoeveel FTE? Welke afdeling?”
- Voorbeeld geven: “Niet ‘kosten besparen’ maar ‘10% personeelsreductie in logistiek’”
Risico 5: Studenten doen Ontology huiswerk niet
Actie:
- Maak reflectieformulier + screenshot verplicht voor toegang Week 7
- Check bij binnenkomst Week 7: “Wie heeft Ontology gedaan? Steek hand op.”
- Als >30% niet gedaan heeft: doe mini-versie (10 min) aan begin Week 7
- Koppel Ontology completion aan Opdracht 3 beoordeling (0.5 punt bonus voor DLA-toepassing)
📎 Appendix: Wind Tunnel Canvas (A3 Print)
Printinstructie: Print onderstaand canvas op A3 formaat, 1 per team
FINANCIAL WIND TUNNEL CANVAS
Team: ****************_**************** Bedrijf: ****************_****************
DEEL 1: DE NULMETING (Base Case)
Hoe draait de motor vandaag? (Gebruik cijfers uit Opdracht 1)
| DuPont Component | Formule | Huidige Waarde |
|---|---|---|
| 1. Profit Margin | Net Income / Sales | ****__**** % |
| 2. Asset Turnover | Sales / Total Assets | ****__**** × |
| 3. Equity Multiplier | Total Assets / Total Equity | ****__**** × |
| = ROE | 1 × 2 × 3 | ****__**** % |
DEEL 2: DE STORM (Short Term Stress Test)
Gekozen Trend: ******************************____******************************
Welke DuPont-variabele wordt geraakt?
☐ Margin (kostenstijging, prijsdruk) ☐ Turnover (voorraadophoping, vraaguitval) ☐ Multiplier (kredietstop, herfinanciering)
Impact Schatting
De variabele verandert van ____ naar ____.
Bron/Onderbouwing: ******************************_******************************
NIEUWE ROE: ____ %
DEEL 3: DE TOEKOMST RADAR (Long Term Impact)
A. Groeicapaciteit (SGR)
Formule: SGR = ROE × (1 - Dividend Payout Ratio)
Gebruik 50% dividend payout als onbekend
| Oud | Nieuw | |
|---|---|---|
| SGR | ____ % | ____ % |
Conclusie: Kunnen we nog groeien met de markt? ☐ JA / ☐ NEE
B. Risicoprofiel
Verwachte impact op WACC: ☐ Gelijk / ☐ Stijgt licht / ☐ Stijgt sterk
Conclusie bedrijfswaarde: **************************___**************************
DEEL 4: DE REDDING (CFO Interventie)
Interventieniveau
☐ Operationeel (Margin: kosten snijden, prijzen verhogen) ☐ Asset Management (Turnover: activa afstoten, voorraad reduceren) ☐ Financieel (Multiplier: herfinancieren, equity ophalen)
Concrete Maatregel
Verwacht Effect
ROE herstelt naar: ____ %
💡 Operationele Uitvoerbaarheid (Data-Logic-Action) - Optioneel
Data bronnen: Welke real-time data is nodig? ******************_******************
Logic/Tools: Welke modellen/systemen ondersteunen dit? ************___************
Action write-back: Naar welke systemen schrijf je terug? ************__************
(Vul dit in als je Ontology AI Tutor hebt gedaan, of als voorbereiding Opdracht 3)
Versie: 1.0 (DRAFT) Laatste update: 2025-12-02 Auteur: ECONAN Teaching Team Methodologie: The Strategic Foresight Book (Solferino Academy)